Economia

Home/Pusiziuns/Economia

Il 2012 èn passads 20 onns dapi l’emprima Conferenza internaziunala da Rio de Janeiro, enconuschenta sco inscunter suprem mundial da l’ONU. Là avevan ils delegads dals 183 pajais preschents, tranter quels era la Svizra, suttascrit plirs accords per garantir in svilup duraivel. Els han accentuà la necessitad dad eliminar la povradad sin il mund e da garantir a las generaziuns futuras ch’ellas survegnian da la generaziun precendenta in planet abitabel. Dapi quella giada ins ha fatg progress, ma l’economia verda, la reducziun da las emissiuns, la lutga encunter la povradad restan anc adina prioritar.

Era l’economia svizra sto s’orientar en direcziun d’in svilup duraivel. En l’interess dal mund entir sto far valair la politica il primat sin l’economia e defender ils interess collectivs.

Intgins puncts da vista

Pertgé promover la scola e la furmaziun professiunala?

Educaziun e furmaziun èn resursas fundamantalas per mintga persuna, per la societad e per l’economia. Mo quels che enconuschan e chapeschan il mund cumplessiv en il qual els vivan pon gestir era autonomamain l’atgna vita e surpigliar responsabladad sociala. La scola e la furmaziun professiunala sa ston pudair sviluppar, duain retschaiver meds finanzials suffizients e la clamada dal scolast daventa uschia puspé attractiva.

Duain ins reglar meglier ils martgà da finanzas?

La Svizra è ina plazza da finanzas impurtanta, ma las experientschas dals ultims onns demussan che l’autoresponsabladad dals managers milliunaris ha sa pulverisada. La confederaziun ha stuì salvar l’UBS cun schizunt sclauder temporarmain il parlament. Ins sto impedir che quai sa repeta. Ina plazza da finanzas seria e netta è la meglra garanzia per clients onests.

Tge relaziuns vulain nus cun l’Uniun europeica (UE)?

La Svizra sa chatta entamez l’Europa. Nus tuts savain quant impurtant igl è da tgirar las relaziuns cun ils vair vischins. L’UE – malgrad cun tut ils problems difficils ch’ella è actualmain confruntada – n’è betg mo noss pli impurtant partenari commerzial ma era in garant per la pasch ed il svilup sin noss continent. Pensar dad eriziun envers l’UE, ans fa crodar en quest mund globalisà mo en ina via tschorva. Las cunvegnas bilateralas ston vegnir uschia defaisas ed actualisadas sco ch’il Cussegl federal propona. Suenter l’acceptaziun da l’iniziativa “davart l’immigraziun da massa”, vegnin nus a stuair puspè vuschar per sclerir nossa relaziun cun l’UE. E per noss avegnir en l’Europa vulain nus pudair discuter libramain, senza pregiudizis, davart tut las opziuns!

Vegn sustegnida la refurma ecologica da la politica agrara 2014-2017?

Las novas reglas portan gia buns fritgs. Ils purs applitgeschan ellas – e profittan d’ina situaziun win-win: per lur manaschis agriculs e per la natira. Particularmain guadagnan las regiuns da muntogna, las pastgiras d’alp, la biodiversitad, tut finamiras da la refurma agricula. Las surfatschas muntagnardas cultivadas extensivamain, cun ina ritga flora, meritan contribuziuns pli substanzialas. En il chantun Grischun èn pli che 56% dals manaschis agriculs bio, ina bella excepziun en il panorama da l’agricultura svizzer! Lur products dad aulta qualitad sa laschan vender meglier, la cuntrada tgirada è pli diversifichada e porta uschia eir dapli utilitad al turissem. E las novas reglas sustegnan quest svilup. L’agricultura intensiva percunter cumprometta la biodiversitad e las auas. Ils prads da flurs spareschan e mo pacas spezias d’utschels survivan. En ils auals e flums è il dosadi da pesticids adina pli aut. La bilantscha ambientala da l’agricultura svizra na satisfa era 20 onns suenter l’acceptaziun dal nov artitgel constituziunal betg. Perquai igl è impurtant da cuntinuar sin la via da la refurma agraria 2014-2017 e pussibiltar uschia als manaschis agriculs in svilup raschunaivel senza stuvair temair midadas avant il 2021.

Pon ins sviluppar l’economia era en las regiuns da muntogna?

Natiralmain. In proverbi talian di: Tgi che sa gida sez, a quel gida era il tschiel. Quai vala oz era per la politica regiunala da la Confederaziun. L’emprima prioritad sto esser perquai da stimar ils agens potenzials sin livel regiunal. Jau pens per exempel a la creaziun da parcs regiunals e naziunals che dattan in’orientaziun al svilup da las valladas e genereschan divers impuls economics. Impurtant è plinavant da crear structuras administrativas grondas avunda, uschia ch’ins è abel da gestir il svilup economic ed il territori respectond era las valurs culturalas e natiralas. In bun exempel è la Biosfera Val Müstair, in parc da natira regiunal, che focusescha il svilup da la val ed effectuescha ina chadaina dad impuls per l’entira economia. In bun exempel per la promoziun dal turissem da pliras regiuns: L’integraziun da la Viafier Retica cun la cuntrada Alvra/Bernina en il Patrimoni cultural mundial da l’UNESCO.