Natira

Nus dal Grischun vivain entamez la natira ed essan colliads profundamain cun noss mund alpin. La natira è era la basa da nossas branschas economicas principalas. Energia idraulica ed auas restantas, turissem persistent e limitaziun da las abitaziuns secundaras, cuntradas natiralas e culturalas intactas, agricultura biologica, protecziun da las Alps dal traffic da transit, salvament dals glatschers ed uschia protecziun dal clima: tut quest è tar nus sin mintga urden dal di.

Era jau lavur per in futur persistent da l’artg alpin. Jau vuless contribuir che las Alps e noss planet restian abitabels per nus ed era per nossa posteritad.

Già mes emprims pass politics en il Puschlav avevan quest intent. Per realisar questa finamira sun jau daventada il 2002 presidenta da la Pro Natura (Svizra), in uffizi per la pli granda part  d’onur, ma ordvart pretensius.

Intgins puncts da vista

Tge èn las finamiras da la Pro Natura?

Preservar la diversitad natirala da las spezias, dals ambients vitals e da las cuntradas. Permetter a las zonas natiralas (reservas natiralas) da sa sviluppar pli libramain. Tegnair tgira da las cuntradas ruralas tradiziunalas. Tractar la natira cun respect, là nua che las resursas vegnan nizzegiadas. Segirar in diever duraivel da las basas natiralas da la vita. Promover la sensibilitad da la populaziun per la natira.

Na bastan las leschas actualas per la protecziun da la natira betg?

Las leschas èn zunt impurtantas ed il consens che nus chattain en la societad è fundamental. En in stadi industrialisà e democratic igl è dentant necessari ch’era la natira possedia ina lobby, pia ses defensurs. Uschia è vegnida fundada gia en l’onn 1909 la Pro Natura e dal 1966 han retschavì las organisaziuns per la protecziun da l’ambient il dretg da recurs che garantescha l’applicaziun correcta da las leschas. La populaziun ha defais il 2008 il dretg da recurs cun ina clera maioritad (66%) ed en tut ils chantuns. En la Svizra ch’è fermamain populada èn bleras plantas e blers animals sin la glista cotschna da las spezias periclitadas. Prads sitgs èn daventà rars e differentas spezias d’utschels na chattan betg pli lur spazi da viver.
Defender la natira signifitga defender era nossa basa da vita, nossa qualitad da vita.

Pertge defender la preschientscha dals trais gronds predaturs (urs, luf-tscherver e luf) in Svizra?

Els èn animals indigens e fan part da nossa ierta natirala. Noss antenats han considerà ils predaturs sco privlus pertge ch’els smanatschavan lur basas economicas. Oz n’è quai betg pli il cas. Il luf-tscherver na represchenta betg in privel per las nursas, sin il pli igl è ina tscherta concurrenza per ils chatschaders. Il luf n’è betg in privel per ils umans, ma per las muntaneras che na vegnan betg pertgiradas. L’urs dovra gronds spazis natirals e represchenta ina gronda sfida per nus tuts. Per ch’el – ed era il luf-tscherver ed il luf – possian surviver en Svizra, i dovra dapli toleranza.

Igl è gist che la Confederaziun cumpensescha ils custs per pertgirar las muntaneras ed indemnisescha ils allevaturs per las perditas pervia dals predaturs.

Gieus olimpics d’enviern en Svizra?

Na grazia, tut las experientschas dals ultims onns mussan che gieus olimpics èn daventadas manifestaziuns gigantescas, che custan mintga giada dapli. Quests gieus chaschunan grondas investiziuns per garantir las diversas infrastructuras olimpicas e quai paisa lura enormamain sin las vischnancas e regiuns. Era per l’ambient e la natira èn las consequenzas zunt negativas (infrastructuras surdimensiunadas, traffic). Il pievel ha refusà cun raschun en il 2013 il project San Murezzan 2022.
La natira, la cuntrada e l’auta qualitad dals servetschs èn ils vairs garants per in svilup persistent dal turissem, era da quel invernal.