Societad

Home/Pusiziuns/Societad

L’engaschi per la coesiun sociala è necessaria oz pli che mai. I na creschan betg mo ils donns da l’ambient, mabain augmenta era la lutga per la bainstanza. Las differenzas socialas s’accentueschan, l’economia globalisada sfida ils stadis naziunals, i vegnan mess en dumonda schizunt ils dretgs umans e la constituziun federala. L’equiliber da la societad è en privel sche las forzas socialas vegnan marginalisadas. Per che tuts stettian bain è necessaria ina sanestra ferma che s’engascha per in sistem da paja e fiscal gist, per ovras socialas effizientas e transparentas, per l’integraziun da tut las persunas en la societad, curt e bain: per il bainstar public.

Intgins puncts da vista

È nossa democrazia en privel?

Betg propi, ma considerond ils svilups dals ultims onns tegn jau per inditgà ch’il tribunal federal possia verifitgar la constituziunalitad da las leschas decididas a Berna. Sia cumpetenza da giurisdicziun areguard ils chantuns vain valitada generalmain positiva. Il tribunal garantescha il primat da la constituziun sin las leschas e la coerenza da las leschas, dus aspects fundamentals per in stadi democratic modern.

Duai ins definir ina limitaziun per ils salaris dals managers?

Gea, perquai che las pajas adina pli autas dals managers èn malgistas ed ina provocaziun per persunas che lavuran cun in salari normal. Ils managers han sa prendì memia blera libertad ed èn in nausch exempel per la societad. I dovra reglas pli severas per limitar ils excess da pajas e da bunificaziuns. La politica fiscala duai respectar il princip da la taxaziun tenor la capacitad economica e na betg conceder privilegis als possedents. Il fraud fiscal sto esser perseguità coerentamain.

Il trist destin dals fugitivs

Lur destin paisa era sin nossa conscienza. Co ins duai reagir visavi quests millis e millis da fugitivs che populeschan las rivas dal mar mediterran? Co ins duai agir envers la guerra e la barbaria e la corrupziun en connex cun novas relaziuns colonialisticas che procuran per novas ingiustias e ch’èn la basa da l’actuala migraziun? Nus tuts, mintga pajais sto gidar e contribuir tenor ses agens limits. E la Svizra bainstanta na s’ingascha betg memia ferm sco che tscherts exponents conservativs pretendan. En il 2014 ha dat noss pajais il bainvegni a 6000 fugitivs (e nus essan 8 milliuns abitants). Impurtant è da s’occupar cun la causa da la migraziun. In exempel: L’iniziativa dal pievel per multinaziunalas respunsablas, lantschada da passa 60 organisaziuns dal sectur da l’agid al svilup, per ils dretgs umans, per ils dretgs da las dunnas, per la protecziun da l’ambient, da las baselgias ma era dals sindicats e dad acziunaris (http://konzern-initiative.ch). Sulettamain l’engaschament per in mund pli gist ha in avegnir e betg l’isolaziun egoistica.

Defender ils interess dals lavurants?

Gea, pervia che la lavur è – sper la famiglia – fundamentala per la vita da mintgin. Las pajas ston garantir il minimum d’existenza. Quai è il meglier instrument per cumbatter la povradad. La concurrenza nunloiala da quels che engaschan cunfinaris per pajas reducidas è inacceptabla e sto vegnir impedida cun mesiras e controllas effizientas. Eticamain dentant era economicamain inacceptabel è era il return al statut da stagiunaris u als contingents dals lavurants esters. Enstagl da recrutar lavurants a l’exteriur ins sto investir en la furmaziun e scolaziun da specialists ed abollir il numerus clausus per ils studi da medicina. Igl è plinavant necessari da promover l’integraziun da las dunnas, da las persunas sur 55 onns, da las persunas cun handicap e da fugitivs en il mund da la lavur. Quai permetta da cuntinuar a mantegnair bunas relaziuns cun noss vischins europeics.

È la paritad tranter um e dunna realitad?

Nus essan sin buna via, oravant tut quai che pertutga la paritad giuridica. I restan da superar dentant anc divers obstachels. La discriminaziun è oz pli subtila, pli difficila da verifitgar. I tanscha da pensar a l’inegualitad da pajas ch’è anc oz tar 19%. Per conciliar la famiglia, la lavur ed era la politica ston disponer las dunnas d’ina capacitad organisatorica enorma e d’agid effizient dals confamigliars e dal stadi. La lavur dubla o tripla daventa uschia savens memia pesanta.

Pertge tschantsch jau las quatter linguas naziunalas?

La convivenza da culturas differentas –  che jau viv a la scola chantunala a Cuira di per di – è ina ritgezza ch’ins sto sviluppar cun premura, era sin livel federal. La stima per las minoritads è la premissa per la coesiun naziunala ed era in model per in’Europa democratica e federalista.